Kalkulator zasiłku stałego

Jak działa zasiłek stały

Zasiłek stały jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej wypłacanym co miesiąc przez ośrodek pomocy społecznej albo centrum usług społecznych. Nie jest emeryturą ani rentą i nie wypłaca go ZUS.

Konstrukcja świadczenia opiera się na dwóch różnych liczbach. Pierwsza to kryterium dochodowe: 1010 zł dla osoby samotnie gospodarującej i 823 zł na osobę w rodzinie. Kryterium rozstrzyga wyłącznie o tym, czy prawo do świadczenia w ogóle powstaje. Druga liczba to podstawa obliczenia kwoty, czyli 130% tego samego kryterium: 1313 zł dla osoby samotnie gospodarującej i 1069,9 zł dla osoby w rodzinie.

Od podstawy odejmuje się dochód. Wynik ogranicza ustawowy limit 1229 zł miesięcznie dla osoby samotnie gospodarującej i ustawowe minimum 100 zł miesięcznie. Dlatego osoba bez żadnego dochodu nie dostaje 1313 zł, tylko 1229 zł — różnicę odcina limit.

Kto może dostać zasiłek stały

Świadczenie przysługuje osobie pełnoletniej, która jest niezdolna do pracy z powodu wieku albo całkowicie niezdolna do pracy. To alternatywa, a nie dwa warunki naraz: wystarczy spełnić jeden z nich.

Niezdolność do pracy z tytułu wieku oznacza osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego, czyli 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Jeżeli ten warunek jest spełniony, orzeczenie o niepełnosprawności nie jest potrzebne.

Całkowita niezdolność do pracy ma w tej ustawie własną definicję. Obejmuje całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z FUS, zaliczenie do I lub II grupy inwalidów oraz znaczny albo umiarkowany stopień niepełnosprawności. Lekki stopień niepełnosprawności w tym katalogu nie występuje.

Oprócz warunku osobowego trzeba spełnić kryterium dochodowe i nie pobierać świadczenia z ustawowego katalogu zbiegu. Każdy z tych warunków sprawdzamy osobno, żeby było widać, który z nich decyduje o wyniku.

Osoba samotnie gospodarująca a osoba w rodzinie

Rodzina w pomocy społecznej to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Decyduje wspólne zamieszkiwanie i wspólne gospodarowanie, a nie stan cywilny. Osoba rozwiedziona mieszkająca z dorosłym dzieckiem i prowadząca z nim wspólne gospodarstwo jest osobą w rodzinie, a nie osobą samotnie gospodarującą.

Dla osoby samotnie gospodarującej warunek jest jeden: jej dochód musi być niższy od 1010 zł. Ustawa mówi „niższy od”, więc dochód równy kryterium już wyklucza prawo.

Dla osoby w rodzinie warunki są dwa i muszą być spełnione naraz. Własny dochód wnioskodawcy musi być niższy od 823 zł i dochód na osobę w rodzinie musi być niższy od 823 zł. Dlatego osoba z dochodem 900 zł nie dostanie świadczenia nawet wtedy, gdy dochód na osobę w jej rodzinie wynosi 700 zł.

Dlaczego wysokość liczy się od 130% kryterium

Art. 37 ust. 2 ustawy oddziela próg prawa od podstawy kwoty. Kryterium dochodowe wyznacza granicę, poniżej której świadczenie w ogóle przysługuje. Kwotę ustala się natomiast jako różnicę między 130% tego kryterium a dochodem.

Praktyczny skutek jest taki, że osoba tuż poniżej progu nie dostaje symbolicznej złotówki. Przy dochodzie o grosz niższym od kryterium osoby samotnie gospodarującej podstawa nadal wynosi 1313 zł, więc świadczenie zostaje realną kwotą.

Jak liczy się dochód w pomocy społecznej

Dochód to suma miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło, pomniejszona o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym i koszty uzyskania przychodu, o składki na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenia społeczne oraz o alimenty świadczone na rzecz innych osób.

To nie jest to samo co potoczne „netto z paska wypłaty”. Definicja ustawowa ma własny zestaw odliczeń i własny katalog wyłączeń, więc kwota z przelewu bywa inna niż dochód liczony przez ośrodek.

Co do zasady liczy się dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Przy utracie dochodu ustawa każe wziąć miesiąc, w którym wniosek został złożony.

Dochód z gospodarstwa rolnego ustala się ryczałtowo: przyjmuje się, że z 1 hektara przeliczeniowego uzyskuje się 459 zł miesięcznie. Liczą się hektary przeliczeniowe z nakazu płatniczego, a nie hektary fizyczne. Dochodu z użytków rolnych poniżej 1 hektara przeliczeniowego w ogóle się nie wlicza.

Czego nie wlicza się do dochodu

Katalog wyłączeń w art. 8 ust. 4 jest długi i zawiera pozycje, które w praktyce najczęściej zmieniają wynik: świadczenie wychowawcze, czyli 800+, świadczenia „aktywny rodzic”, bon energetyczny, bon ciepłowniczy, zasiłek celowy, wartość świadczenia w naturze oraz jednorazowe pieniężne świadczenie socjalne.

Osobno stoi świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, wyłączone na podstawie art. 8 ust. 4a, oraz zasiłek okresowy, którego przy ustalaniu prawa i wysokości zasiłku stałego nie wlicza się na podstawie art. 37 ust. 6.

Co jeśli dopiero czekasz na orzeczenie

Brak gotowego orzeczenia nie zawsze oznacza, że trzeba czekać ze złożeniem wniosku o zasiłek stały. Ustawa przewiduje osobną ścieżkę dla osoby, która nie ma jeszcze orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy ani o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Warunkiem jest złożenie wniosku o zasiłek stały wraz z wymaganą dokumentacją oraz potwierdzeniem złożenia wniosku o świadczenie uzależnione od niezdolności do pracy albo wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Ośrodek wszczyna wtedy postępowanie i po rodzinnym wywiadzie środowiskowym sprawdza pozostałe warunki.

Jeżeli pozostałe warunki są spełnione, postępowanie zawiesza się do dnia dostarczenia orzeczenia. Na okres zawieszenia przyznaje się z urzędu zasiłek okresowy. Jeżeli któryś z pozostałych warunków nie jest spełniony, ośrodek odmawia przyznania zasiłku stałego, nie czekając na orzeczenie.

Kiedy zasiłek stały nie przysługuje

Świadczenie nie przysługuje osobie niepełnoletniej, osobie która nie spełnia warunku niezdolności do pracy z powodu wieku ani warunku całkowitej niezdolności do pracy, a także osobie, której dochód osiągnął kryterium dochodowe.

Osobną przyczyną jest zbieg uprawnień. Zasiłek stały nie przysługuje przy prawie do renty socjalnej, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasiłku dla opiekuna albo dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych po upływie ustawowego okresu jego pobierania.

Jak wygląda wniosek i wywiad środowiskowy

Wniosek składa się w ośrodku pomocy społecznej albo centrum usług społecznych właściwym ze względu na miejsce zamieszkania. Do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające dochód oraz orzeczenie, jeżeli warunek niezdolności do pracy opiera się na orzeczeniu.

Decyzję administracyjną o przyznaniu albo odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad przeprowadza pracownik socjalny w miejscu zamieszkania i to on ustala rzeczywistą sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową.